Аҕа дойду Улуу сэриитэ ХХ үйэҕэ уонна аан дойдубутугар ыарахан кэмнэри аҕалбыта, мөлүйүөнүнэн киһи дьылҕатын уларыппыта-алдьаппыта. Ол курдук, Саха сиригэр сэрии сылларыгар тыылга сүүһүнэн тыһыынча киһи күүһүн-күдэҕин аахсыбакка даҕаны хам аччык сылдьан тоҥо-хата үлэлээбитэ.
Сэрии саҕаланыаҕыттан тыылга оҕолор улахан дьонтон итэҕэһэ суох үлэлээн, кыһын муус-мас бэлэмнэһэн, сүөһү көрүүтүгэр көмөлөһөн, улахан киһи нуорматын толорон, «Барыта фроҥҥа, барыта Кыайыы туһугар» диэн этиинэн салайтаран, кыайыыны чугаһатыспыттара.
Кыайыы 80 сылыгар анаммыт А.П. Гайдар аатынан Дьиэ кэргэн ааҕар саалатын бырайыагын чэрчитинэн сэрии кэмигэр төрөөбүт ааҕааччыларын ахтыыларын билиһиннэриини салҕыыр.
Бырайыак бүгүҥҥү ыалдьыттара сэрии, тыыл, үлэ бэтэрээнэ, Чурапчы улууһун доруобуйа харыстабылын бочуоттаах бэтэрээнэ, Саха өрөспүүбүлүкэтин бочуоттаах бэтэрээнэ, Хоптоҕо нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Анастасия Петровна Филиппова уонна сэрии, тыыл, үлэ бэтэрээнэ, Саха өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын бочуоттаах бэтэрээнэ, персональнай пенсионер, Хоптоҕо нэһилиэгин, Чурапчы улууһун бочуоттаах олохтооҕо Михаил Петрович Филиппов.
Филиппова Анастасия Петровна (1929 с.): «Мин ыам ыйын 18 күнүгэр 1929 с. Чурапчы хоту өттүгэр «Үөннээх» диэн алааска төрөөбүтүм. 1942 сыллаахха көһүүгэ барыыга Чурапчы сэттэ кылаастаах оскуолатын төрдүс кылааһын бүтэрбитим. Ийэм эрдэ суох буолан аҕабынаан Бүөтүрдүүн иккиэн олорбуппут. Эдьиийим Биэрэ кэргэн тахсан Аммаҕа олороро. Көһүүгэ барар туһунан уураах тахсыыта оччотооҕу дьонно бэйэлэрин кулгаахтарын итэҕэйбэт суоллара буолла быһылаах этэ. Онно аҕам, саҥата суох бэйэтэ: «Наһаа ытаһымаҥ, сэриитэ суох сиргэ үлэлиэхпит, балыктыахпыт, оннооҕор дьоммут өлөр-тиллэр уоттаах сэриигэ сылдьаллар» – диэбитин олох умнубаппын. Биһигини Эдьигээн улууһун Мэҥкэрэ үрэх үрдүгэр тиэрдибиттэрэ. Олохтоох салалта дьиэ-уот тэрийэн үчүгэйдик көрсүбүттэрэ. Оччотооҕу уустук кэмнэри, дьон патриотическай өйдөрүн-санааларын, үлэлэрин-хамнастарын, биирдии үчүгэй, өйдөөх, тэрээһиннээх салайаачылартан олоххо төһөлөөх улахан тутулуктааҕын өйдөтөр, үөрэтэр гына суруллуон оҥоһуллуон баҕарабын. Тоҕо диэтэр биһиги саастаах дьоннорбут, төрөппүттэрбит бары фашистары кыайар туһугар, фроҥҥа көмөлөһөн үлэлээн-хамсаан барбыт курдук сананнахтара. Мин аҕабынаан көһөрүүттэн этэҥҥэ эргиллэн кэлэн Амма, Чурапчы оройуоннарыгар доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр үлэлээн, улууһум, нэһилиэгим общественнай хамсааһыныттан туора турбакка Саха республикатын доруобуйатын харыстабылын бочуоттаах ветеранабын, Хоптоҕо нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕобун. Билигин 90 сааспын ааһан кэргэмминээн, Филиппов Михаил Петровичтыын ытык сааспытыгар тиийэн, оҕолонон-урууланан быр-бааччы этэҥҥэ олоробут».
Филиппов Михаил Петрович (1934-2023 сс.): «Мин 1934 с. олунньу 5 кунугэр Хайахсыт нэһилиэгэр «Соппуруон алааһыгар» колхозтаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтүм. Ийэм, аҕам төрүт Хайахсыттар: аҕам – Петр Лукич Филиппов – Бүөссэ Уус диэн аатынан биллибит мас ууһа, сүрдээх мындыр киһи этэ, ийэм – Февронья Иванова диэн сүрдээх сымнаҕас майгылаах, ыраас туттунуулаах, сатабыллаах хаһаайка эбитэ үһү. 1942 с. биһиги аҕабыт «Түмсүү» колхоһу кытта түөрт оҕотун илдьэ Эдьигээҥҥэ, Натаараҕа көһүүгэ барбыппыт. Оччотооҕу дьон оҕолуун, кырдьаҕастыын бары саба түһэн мас кэрдэн, балаҕаннары тутан кыстаабыппыт. Аҕам, эдьиийдэрим Марфа, Марина, убайым Ганя төһүү үлэһит этилэр, оннооҕор мин сорук-боллур сылдьар көмө киһитэ буоллум. Онтон 1944с. аҕам атаҕын улаханнык дэҥнээн дойдубутугар төттөрү ыыппыттара. Дойдубар кэлэн үөрэнэн, үлэһит буолан, Анастасия Петровнаны кэргэн ылан 4 оҕолонон, сиэннэнэн, хос сиэннэнэн Чурапчы нэһилиэгэр быр-бааччы олоробут. Бэйэм салайар улэҕэ комсомол сэкэрэтээриттэн саҕалаан 27 сыл улэлээбиппиттэн 15 сыл олохтоох Сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлээн Чурапчы улууһун уонна Хоптоҕо нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕобун, Саха республикатын бочуоттаах бэтэрээнэбин. Олорбут олохпутун эргитэ санаан кердехпунэ бэйэбит холбутугар улэ беҕетун улэлээн, араас кэрэхсэнэр дьону кытта алтыһан, киһи кыбыстыбакка кэпсиир, оҕолорбутугар, сиэннэрбитигэр, хос сиэннэрбитигэр холобур буолар олоҕу олорон бу ытык сааспытыгар кэлбит эбиппит».
